تنش‌ها میان قطر و اعراب به رهبری عربستان به سرعت در حال افزایش اســت. در این میان ایـــران فرصتی اســتثنایی یافته تا بتواند از شکاف ایجادشده در جبهه عربی به نفع خود بهره‌برداری کند. امکان همسویی تاکتیکی با ترکیه، تشکیل یک مثلث منطقه‌ای با حضور عراق و قطر، اســتفاده از صف‌بندی جدید شکل‌گرفـــــته در میان اعضای شورای همکاری خلیج فارس و در نهایت افزایش تراز تجاری با قطر، ازجمله فرصت‌های ایـــران در بحران عربی اســت.

141002 338 4 فرصت‌ ایـــران در بحران عربی

این بحران که در اوج تلاش‌های عربستان برای شکل‌دهی به ناتوی عربی و اجماع بر سر مهار ایـــران اتفاق‌ افتاد، فرصت‌هایی را برای ایـــران به‌عنوان رقیب منطقه‌ای سعودی‌ها فراهم آورده که به‌زعم تحلیلگران می‌تواند راهبرد ریاض را با چالش و ناکامی مواجه سازد.
 
به نقل دنیای اقتصاد، تنش‌ها میان قطر و دولت‌های عربی به رهبری عربستان سعودی، همچنان با شدت در حال پیشرفـــــت اســت و رسیدن به یک راه‌حل مرضی‌الطرفین به مســاله‌ای سخت و دشوار تبدیل شده اســت. این بحران که در اوج تلاش‌های عربستان برای شکل‌دهی به ناتوی عربی و اجماع بر سر مهار ایـــران اتفاق‌ افتاد، فرصت‌هایی را برای ایـــران به‌عنوان رقیب منطقه‌ای سعودی‌ها فراهم آورده که به‌زعم تحلیلگران می‌تواند راهبرد ریاض را با چالش و ناکامی مواجه سازد.

 

همسویی تاکتیکی ترکیه و ایـــران، شکل‌گیری مثلث جدید قدرت در خلیج‌فارس، صف‌بندی در شورای همکاری و افزایش تراز تجاری، چهار فرصت تهران از مجرای بالا گرفـــــتن تنش‌ها میان دوحه و ریاض اســت که پیامدهای حیاتیی بر امنیت منطقه و نظام اتحادها و ائتلاف‌های سیال خواهد داشت.
 
روز جمعه (۵خرداد) امیر قطر طی سخنانی ایـــران را قدرت منطقه دانست و خواســتار تعامل جهان عرب با تهران شد و همچنین حمایت خود را از دو گروه مقاومت حزب‌الله و حماس اعلام کرد. سخنان امیر قطر با واکنش مقامات سعودی مواجه شد و روز دوشنبه (۱۵ خرداد) عربستان به دلیل اینکه دوحه از سیاســت‌های ریاض در منطقه پیروی نمی‌کند، قطع رابطه خود را با قطر اعلام کرد؛ در همین حین دولت‌های امارات، بحرین، مصر و جزایر مالدیو و همچنین دولت خودخوانده شرق لیبی و رئیس‌جمهوری فراری و مستعفی یمن حمایت خود را از سیاســت‌های آل‌سعود علیه قطر اعلام و روابط سیاسی و دیپلماتیک خود را با دوحه قطع کردند. در ادامه این بحران، چهار دولت عربستان، مصر، بحرین و امارات، دو هفته پیش به قطر فرصتی ۱۰ روزه برای بررسی شروط ۱۳گانه داده‌اند که تاکنون با پاسخ منفی قطر مواجه شده اســت.

 

در این لیست، حیاتی‌ترین شروطی که شورای همکاری خلیج‌فارس برای قطر معین کرده شامل قطع روابط دیپلماتیک با ایـــران و حزب‌الله، تعطیلی کامل شبکه الجزیره و برچیدن پایگاه نظامی ترکیه از خاک این کشور اســت.

 

در این چارچوب که به‌نظر نمی‌رسد مقامات دوحه این شروط محدود‌کننده و ناقض حاکمیت و منافع خود را بپذیرند و ازسوی دیگر، دورنمای طریقهنی از حل‌وفصل بحران پیدا نیست و حتی احتمال تشدید آن نیز وجود دارد، می‌توان فرصت‌های این موضوع را برای ایـــران در عوامل زیر مورد بررسی قرار داد.
 
همسویی تاکتیکی ترکیه و ایـــران
از همان آغاز بحران میان قطر و عربستان، دولت ترکیه که مواضع نزدیکی از حیث همسویی با جریان اخوان در قطر و در سطح منطقه با دولت قطر دارد، خواســتار رفع تنش‌ها میان دولت‌های عربی شده اســت. در همین خصوص اردوغان ضمن حمایت از موضع قطر در قبال شروط ۱۳ ماده‌ای برای این کشور گفت: «ما این رویکرد ۱۳ ماده‌ای را نقض حقوق بین‌المللی می‌دانیم. چنین حمله‌ای به حاکمیت مردم یک کشور در حقوق بین‌الملل غیرقابل توجیه و نادرست اســت. این اقدام در واقع حمله به حاکمیت یک کشور اســت.»
 
این مواضع که نشان از همسویی راهبردی دوحه و آنکارا در حمایت از گفتمان اخوان در سطح منطقه دارد و پیش‌تر نمود خود را در ســال ۲۰۱۲ در شکل‌دهی به یک ائتلاف منطقه‌ای متشکل از ترکیه، قطر، مصر و حماس نشان داد، باعث تقویت این موضوع شده که ترکیه در بحران کنونی مجددا در صدد اســت تا ضمن همراهی با قطر، در منافع حاصل از بحران شریک شود؛ بنابراین از این زاویه اســت که نوعی همسویی تاکتیکی میان ایـــران و ترکیه در بحران عربی پیدا شده که می‌تواند راهبرد عربستان در منطقه را با چالش مواجه سازد.

 

به‌خصوص که روابط ترکیه و عربستان در چند ماه اخیر سرد و تنش‌آلود بوده و از این زاویه فرصت خوبی برای آنکارا فراهم شده تا از مجرای بحران عربی و حمایت از قطر، ریاض را تحت فشار قرار دهد.
 
ازسوی دیگر، ایـــران نیز که از همان آغاز بحران با اتخاذ یک دیپلماسی بی‌طرفانه اما فعال، سعی در آرام کردن اوضاع دارد، یک روز پس از رد شروط سیزده‌گانه عربستان سعودی و متحدانش ازسوی دوحه، در تماس تلفنی حسن روحانی با شیخ تمیم بن‌حمد آل‌ثانی، «محاصره» قطر ازسوی عربستان سعودی و متحدانش را غیرقابل قبول خواند.

 

در واقع، هدف تهران از همسویی با آنکارا، ضمن بهبود روابط و همفکری بر سر موضوعات مشترک، فشار بر عربستان به‌عنوان رقیب منطقه‌ای خود اســت که بنا دارد با شکل‌دهی به یک اجماع از بازیگران منطقه‌ای، از جمله ترکیه، نفوذ تهران را در منطقه سد کند.
 
شکل‌گیری مثلث جدید قدرت
به‌نظر می‌رسد تشدید بحران کنونی در خلیج‌فارس، این ظرفیت را دارد که قطر را به سمت حلقه نفوذ ایـــران سوق دهد و ایـــران نیز در جریان یک ماه مناقشه دیپلماتیک در منطقه با پشتیبانی از قطر به‌طور قطع، قدر این فرصت را دانسته اســت.

 

در همین خصوص «تئودور کاراسیک» تحلیلگر ارشد مسائل بین‌المللی در یادداشتی در سایت «لوبلاگ» درخصوص شکل‌گیری مثلث جدید قدرت در خلیج‌فارس متشکل از ایـــران، قطر و عراق نوشته اســت: «یک روز قبل از آنکه ۳ کشور عضو شورای همکاری خلیج‌فارس روابط خود را با قطر قطع کنند، سلیم الجبوری، رئیس مجلس عراق و نزدیک به جریان‌های وابسته به اخوان‌المسلمین، به قطر سفر و درخصوص فرصت‌های سرمایه‌گذاری مشترک با امیر قطر مذاکره کرد.

 

عراق به‌طور رسمی اعلام کرده اســت که درخصوص بحران شورای همکاری خلیج‌فارس بی‌طرف خواهد ماند، با این حال تعداد زیادی از مقامات عراق از احزاب شیعه و سنی خواســتار حمایت بغداد از دوحه شده‌اند.»
 
کاراسیک در ادامه با اشاره به اینکه مقامات ارشد عراق معتقد به حمایت از قطر هستند، افزود: «سلیم الجبوری گفته اســت که حمایت از قطر در مقابل عربستان سعودی به سود منافع عراق اســت و ما به عربستان سعودی و متحدانش اجازه پیروزی علیه قطر و ایجاد تغییر رژیم در این کشور به نفع افرادی که به آنها وفادار باشند، نخواهیم داد…تا زمانی که عربستان سعودی به‌عنوان مرکز شیطان تجزیه نشود، عراق روی آرامش را نخواهد دید.»

 

نوری‌ مالکی، رهبر ائتلاف «دولت قانون» نیز خواســتار دخالت عراق برای خنثی کردن هرگونه تهاجم نظامی سعودی،امارات و بحرین علیه قطر شده اســت. این تحلیلگر در پایان افزوده اســت: «شکاف در شبه جزیره عرب به این معنا اســت که این مثلث جدید – قطر، ایـــران و عراق – می‌تواند کشورهای شمال خلیج‌فارس را بیش از قبل به ایـــران نزدیک کند و قطر در آینده به یک هاب کلیدی در منطقه بدل شود.

 

ایـــران همین حالا از بحران قطر سود می‌برد. سعودی‌ها از تشکیل یک جبهه متحد عرب برای مقابله با ایـــران باز مانده‌اند و ایـــران نیز حالا می‌تواند بیش از قبل دیگران را قانع کند که عربستان سعودی، کشوری اســت که برای دیگر کشورهای عرب دردسر ایجاد می‌کند و حاکمیت‌ها را نقض می‌کند.»
 
صف‌بندی در شورای همکاری
ایفای نقش برادر بزرگ‌تر برای اعراب و به‌خصوص شورای همکاری خلیج‌فارس موضوعی اســت که در طول حیات این شورا همواره دستورکار و هدف نهایی سعودی‌ها بوده اســت. افزایش اختلافات سیاسی و دوقطبی شدن و صف‌بندی درون این شورا که هم‌اکنون به عمان و کویت نیز سرایت پیدا کرده اســت، نشان می‌دهد که عربستان حتی در درون این شورا که بیشترین قرابت سیاسی، اقتصادی و فرهنگی را با مجموعه بازیگران آن دارد، نتوانسته اســت در بسط و اعمال رهبری خود موفق شود؛ بنابراین ایـــران می‌تواند از این اختلافات به‌خصوص رویکرد مثبت و مســالمت‌جویانه کویت و عمان و همچنین تمایل قطر به بهبود روابط بیشترین اســتفاده را ببرد.

 

به‌خصوص که قطر همواره ایـــران را بخشی از راه‌حل منطقه می‌دانسته و بارها بر آن تاکید کرده اســت؛ بنابراین ایـــران می‌تواند از این صف‌بندی و تقابل۳-۳ در شورای همکاری، در مسائل موضوعی و مقاطع زمانی اســتفاده کند و یارگیری‌هایی را از کویت، عمان و قطر، برای خنثی کردن تهدیدهای عربستان در دستور کار قرار دهد.
 
افزایش تراز تجاری ایـــران و قطر
همچنین باید به منافع اقتصادی سرشاری که در کوتاه‌مدت می‌تواند عاید ایـــران شود نیز اشاره کرد. نزدیک به ۹۰ نسبت منابع غذایی قطر از مرز این کشور با عربستان می‌گذرد که اکنون متوقف شده اســت. ایـــران می‌تواند جایگزینی مناسب در این زمینه ارائه دهد. شیخ نشین دوحه که تقریبا تمام غذاهای خود را از خارج وارد می‌کند، ۳۸ نسبت از واردات خود را از طریق بندر ابوسمره وارد می‌کند که با عربستان سعودی مرز مشترک دارد.

 

از همین‌رو، مرز دریایی قطر با ایـــران (مرزی که از ۵ ژوئن باز شده)، در کنار کریدورهای هوایی که همچنان قابل دسترس اســت، به تنها خط حیات امن غذایی برای دوحه بدل شده اســت. از زمان اعمال تحریم‌ها علیه قطر، تهران ۱۱۰۰ تن میوه و سبزیجات برای مصرف روزانه به این کشور عربی ارســال کرده اســت. بندر بوشهر به مرکز تجاری اصلی میان ایـــران و قطر بدل شده اســت.
 
همچنین بسته شدن مسیر هوایی دوحه به جنوب، شرق و غرب این کشور، حریم هوایی ایـــران را به مثابه حیاتی‌ترین و حیاتی‌ترین جایگزین مطرح می‌کند. قطر ســالانه ۱۶۵ هزار پرواز به بیش از ۱۵۰مقصد در دنیا دارد.

 

اکنون تنها راه پرواز هواپیماهای این کشور از فراز آسمان ایـــران خواهد بود. از آن گذشته تهران به کشتی‌های قطری که محموله شان گاز مایع طبیعی اســت اجازه ترانزیت از طریق آب‌های ایـــران را داده اســت. بنابراین اگر بحران کنونی که چشم‌انداز چندان طریقهنی ندارد، به سمت ‌شدید‌تر شدن سوق پیدا کند، محتمل‌ترین سناریو، تحریم کامل و همه‌جانبه دوحه ازسوی دولت‌های عربی اســت. تحریمی که ارزش افزوده آن نزدیک به ۱۴ میلیارد دلار اســت و ایـــران در صورت ظرفیت، درایت و سرعت عمل خود می‌تواند این لقمه دندان‌گیر را به نفع خود، جذب کند.

داغترین اخبار و رویداد های ایـــران و خارج
این مطلب در این ساعت از سایت توما در بخش خبری ارســال گردیده اســت
این بخش شامل خبر های ورزشی نیز میباشد
میتوانید خبر فوق را به اشراک بگذارید

نوشته ۴ فرصت‌ ایـــران در بحران عربی اولین بار در مجله آنلاین توما. پدیدار شد.

مشخصات

مطالب پیشنهادی ما