روزنامه شهروند – پولاد امین: فیلم خماری ساخته داریوش غذبانی، نگاه و روایت متفاوتی به موضوع اعتیاد دارد.  درواقع خماری نگاهی ملایم‌ به موضوع اعتیاد دارد.  نگاهی شیرین و ملایم که نه طنز اســت و نه جدی.  فیلمی که لحظاتش خیلی از جنس طنز نیست، ولی در پایان حسی از لحظات شیرین برای تماشاگران باقی می‌گذارد…

خماری به‌عنوان نخستین فیلم سازنده‌اش را منیژه حکمت تهیه‌ کرده و مهرداد صدیقیان، نادر فلاح، لیلی فرهادپور، سوگل خلیلی و کاظم سیاحی نیز در این فیلم بازی کرده‌اند.  

 

1290270 402 فیلم «خماری»؛ داســتان تلخ آدم‌های درگیر اعتیاد 

 نخستین فیلم کارنامه سینمایی غذبانی قرار اســت روایتگر خانواده‌ای باشد که متفاوت از بیشتر خانواده‌هایی که در سینمای ایـــران دیده‌ایم، درگیر اعتیاد فرزندشان می‌شوند: این خانواده ناچارند دنبال پیدا کردن جنس برای فرزندشان بروند؛ چون فرزندشان خمار اســت و درمانگاه ترک اعتیاد به دلیل تکمیل ظرفیت او را   نمی‌پذیرند.

خماری را فرهاد توحیدی نوشته و داریوش غذبانی که پیش از این برای تله فیلم مردان آفتاب در جشنواره یاس جایزه بهترین کارگردانی، فیلمنامه، فیلم و فیلمبرداری را در بخش فیلم‌های اول کسب کرده، آن را کارگردانی کرده اســت…

در خلاصه داســتان خماری آمده: موزیسین جوانی خود را آماده آزمونی می‌کند که سفارت اتریش هر ســاله برای اعزام هنرمندان جوان به این کشور برگزار می‌کند.  این جوان تمام تلاش خود را برای قبولی در این آزمون می‌کند و دقیقا در روز این آزمون اتفاقاتی برای این جوان روی می‌دهد. درگیر اتفاق‌های عجیب‌وغریب می‌شود که موضوع امتحان خود را به کلی فراموش می‌کند. داریوش غذبانی به پرسش‌هایی درباره نخستین ساخته‌اش پاسخ داده اســت…

 چه شد برای نخستین فیلم‌تان سراغ خماری که موضوعی درباره موادمخدر دارد رفـــــتید؟

موضوع فیلم اول با بقیه موقعیت‌هایی که یک فیلمساز با آنها مواجه اســت، فرق دارد.  درواقع ساخت فیلم اول همیشه شرایط و سختی‌های خودش را دارد.  من به‌عنوان کارگردانی که حدود ١۶فیلم کوتاه و یک تله‌ فیلم ساخته بودم، وقتی ساخت فیلم اول بلندم پیش آمد ناچار شدم طرحی که داشتم کنار بگذارم.  درواقع امکان ساخت آن فراهم نشد.  اما وقتی دیدم می‌شود خماری را ساخت، سریع پیش رفـــــتم و باید هم این کار را می‌کردم…

طرح اولیه از خودتان بود؟

ایده اولیه موضوع فیلم از من بود؛ اما در ادامه نگارش آن‌ را فرهاد توحیدی برعهده گرفـــــت.  

در مورد سیناپس اولیه فیلمنامه و تبادل نظری که با جناب جناب توحیدی داشتید، برای‌مان بگویید.

نسخه اولیه فیلمنامه‌ای که من خواندم، همین زیربنا را داشت و من نظراتی داشتم که جناب جناب توحیدی با برخی تا حدودی موافق بودند و با بعضی دیگر هم خیر.  ما با همین سطریقهکل در مهر ماه دو‌ســال گذشته پیش‌تولید را شروع کردیم و در آبان ماه کلید زدیم. خانوم حکمت بر این عقیده بودند که با اســتاندارد فعلی پیش برویم و درواقع ما با همین نسخه‌ای که تا مقداری بازنویسی شده بود، جلو رفـــــتیم.  الان که فیلم را می‌بینم حس می‌کنم که اگر مکث بیشتری روی فیلمنامه داشتیم، شاید نتیجه مطلوب‌تر بود.

نمی‌ترسیدید به‌خاطر این موضوع که بارها و بارها به موضوع اعتیاد در سینما و تلویزیون پرداخته شده، به فیلم شما انگ تکراری و کهنه بزنند؟

اعتیاد موضوعی محوری در جامعه امروز ما اســت. معضلی که درحال حاضر خیلی‌ها با آن درگیرند و به عبارت بهتر دغدغه بسیاری از خانواده‌هاســت.  منابع رسمی آمار می‌دهند که حدود ٧میلیون معتاد در ایـــران داریم؛ یعنی چند برابر این رقم را هم خانواده‌هایی که با اعتیاد و معتاد درگیرند.  این رقم خیلی بالایی اســت، به این دلیل هم به این موضوع فقط به‌عنوان موضوع صرف نگاه نکردم. این معضل باید دغدغه هرکسی باشد که نگاهی اجتماعی دارد.  

منظورم در سوال قبلی اما تلخی ذاتی چنین موضوعی بود…

اما نگاه ما به این موضوع تلخ فرق دارد.  درواقع این را می‌دانم که این موضوع، موضوع خیلی تلخی اســت و فضای فیلم به تبع موضوع می‌تواند کدر و سیاه باشد.  اما نکته ما این بود که درباره اعتیاد و تلخی‌هایش جوری حرف بزنیم که تماشاگر دوست داشته باشد. به این دلیل هم بود که سعی کردیم فیلم ظاهر و لحن شیرین و سرگرم‌کننده‌ای داشته باشد…

اما خیلی از تماشاگران معتقدند که خماری نتوانسته فیلمی شیرین باشد…

بستگی به نوع نگاه به تلخی و شیرینی این موضوع دارد.  به هرحال قرار نبود خماری یک فیلم کمدی یا تراژدی باشد.  قرار بود ما در یک مرز طریقهن حرکت کنیم؛ یعنی موارد مطرح شده در فیلم درحالی‌که آشکارا جدی اســت، اما جوری باید نشان داده می‌شد که انگار خیلی هم جدی نیست.

این لحن قرار بود با چه مایه‌هایی به فیلم تزریق شود؟

همه چیز باید در خدمت این لحن می‌بود. جنس بازی‌ها، جنس دیالوگ‌نویسی و نوع روابط شخصیت‌ها با هم این فضا را قرار بود ایجاد کند که در حد توان ما هم این اتفاق افتاده.  

 

1290271 966 فیلم «خماری»؛ داســتان تلخ آدم‌های درگیر اعتیاد 

چه خصوصیتی در مهرداد صدیقیان بود که او را برای نقش پاشا و در قالب این شخصیت انتخاب کردید؟

مهرداد صدیقیان بازیگر بسیار خودانگیخته‌ای اســت، یعنی بازیگری اســت که روی خودش کار کرده اســت.  من با دیدن او در فیلم‌ها و نقش‌های دیگری که در ســال‌های قبل بازی کرده بود، متوجه یک حس خوب شدم؛ او در عین حال که ظاهر سردی دارد، اما می‌تواند گرم رفـــــتار کند و انرژی و حرکت خوبی را در عین سردی و بی‌تفاوتی از خود بروز دهد و خب این خصیصه را کمتر می‌شود در بازیگران دیگر دید. او به شناخت درستی از خودش و توانایی‌هایش رسیده و اساسا رفـــــتار شخصی خود او نیز همین‌گونه اســت. برای پیانو زدن هم با اســتاد آهنگساز فیلم تمرین کرده بود و ایشان هم نکات خوبی را برای حس گرفـــــتن و اســتیل درست نواختن پیانو به جناب جناب صدیقیان آموزش داده بودند.

از بازی‌های فیلم راضی هستید؟

به‌نظرم خماری فیلمی اســت که بازی‌ها و شخصیت‌های متفاوتی دارد. کافی اســت مثلا جنس بازی مهرداد صدیقیان را با بازی لیلی فرهادپور در نقش مادرش با هم مقایسه کنید تا معلوم شود چه می‌گویم.  جنس بازی کاظم سیاحی در نقش برادر معتاد هم که با همه فرق دارد.  

به عنوان سینماگری ریشه‌دار در دنیای فیلم کوتاه، می‌توانید بگویید که فیلمساز کوتاه بودن تا چه حد به درد شما در ساخت فیلم خماری خورد؟

نخستین حسن فیلم‌های کوتاهم این بود که من تجربیات و آزمون و خطاهایم را در فیلم‌های کوتاه انجام داده و به این واسطه با مدیوم سینما و اســتانداردهای آن آشنا شده بودم؛ اما با این همه باز برای ساخت این فیلم احتیاط کردم.  

احتیاط یعنی چه؟

 من هدفم این بود که یک فیلم جمع‌و‌جور و ساده بسازم و نمی‌خواســتم حرف خیلی بزرگی را در فیلم اولم بزنم. قصد نداشتم سراغ فیلمی بروم که ریسک زیادی به همراه داشته باشد. ریسک را هم در مورد خودم می‌گویم که یعنی در هزارتوهای یک ماجراجویی نالازم گیر نکنم و هم درباره تهیه‌کننده که سرمایه‌اش را از دست ندهد.  البته نمی‌خواهم حکم کلی بدهم. گاهی وقت‌ها امکان دارد فیلمساز فیلمی را با ریسک بالا بسازد و اتفاق خوبی هم برایش رخ دهد. 

 

اما نباید فراموش کرد که مواقعی هست که آدم با توجه به شرایط اقتصادی و تولیدی که در آن قرار گرفـــــته اســت، نمی‌تواند ریسک دیگری داشته باشد. من در مورد خودم می‌گویم که در فیلم خماری به‌عنوان فیلم سینمایی اولم با توجه به امکاناتی که در اختیار من بود، فقط می‌توانستم به این شکل فیلم بسازم.

خماری جدی اســت یا فانتزی؟

 وقتی اسم فیلم خماری را شنیدم، فکر کردم احتمالا فیلمساز این فیلم با توجه به فیلم کمدی- فانتزی خماری که خیلی گل کرده بود، تجربه‌ای در سینمای ایـــران انجام داده اســت.  فیلم شما اما ربطی به آن فیلم ندارد.  با این توضیح که آن لحن شوخی- جدی آن فیلم را گرفـــــته‌اید و در یک فیلم مواد مخدری جا داده‌اید. 

 

درواقع جنس شوخی‌های شما از این نظر به خماری اصلی نزدیک اســت که انگار در پس هر عمل صدای شما را می‌شنویم که می‌گویید زیاد هم این مسأله جدی نیست…

بگذارید این‌جوری بگویم که لحن فیلم خماری چیزی میان فانتزی و جدی اســت. درواقع حس کردیم اگر فیلم را کاملا جدی یا کاملا فانتزی ‌بسازیم شاید این شکلی که الان شده، جواب ندهد و جذابیت نداشته باشد. بنابراین تاکید می‌کنم که این فیلم چیزی بین فانتزی و رئالیستی اســت. از همان اول هم که فیلمنامه را خواندم، دوست داشتم اولش همه چیز رئالیستی باشد و هر چه جلو رفـــــتیم تا جایی که به آن دوقلوها رسیدیم، فیلم به سمت فانتزی‌شدن برود.  

یعنی این لحن فانتزی قبل از دوقلوها در فیلم نیست؟ من حس می‌کنم شخصیت لیلی فرهادپور را از قلم انداخته‌اید…

شاید قبل از این‌که با آن دوقلوها مواجه شویم در لحظاتی که شخصیت مادر را می‌بینیم یک حس شیرینی به کام‌مان بخورد، اما بعد از این‌که دوقلوها اضافه شدند، می‌بینیم که آنها هستند که به فانتزی و شیرین‌شدن کار کمک می‌کنند. درواقع شیرینی شخصیت خانوم فرهادپور یا مادر در فیلم ریشه در بازی دارد، اما از دوقلوها به بعد در مورد این شیرینی حساب باز کرده بودیم…

اما گذشته از این چیزها که دیده می‌شود، در بطن فیلم هم نوسانی در تم فیلم وجود دارد که مخاطب را بین فضای طنز و دنیای واقعی و جدی تاب می‌دهد. مثلا کاراکتر اصلی فیلم نوازنده پیانوست؛ اما او را درگیر موسیقی نمی‌بینیم، بلکه تا پایان او را در ورطه واقعیت‌های ناگواری مثل اعتیاد و اجتماع خشن شهری می‌بینیم و این تلخ اســت و تلخی فیلم را هم گزنده‌تر می‌کند…

ما جامعه‌ای پر از تناقض داریم و حتی در بهترین شرایط بدترین اتفاق‌ها می‌افتد. فرض کنید چندی پیش را که من در یکی از شادترین و پرانرژی‌ترین روزهای زندگی‌ام ناگهان خبر فوت اســتاد علی معلم را گرفـــــتم و ناگهان حال خوب من تبدیل به غم سنگینی شد.  یا مثلا در زمانی دیگر، درحال خواندن نمایشنامه‌ای بودم که باز هم خبر بد دیگری گرفـــــتم و پریشان شدم. می‌خواهم بگویم زندگی در ذات خود حاوی این تناقض‌هاســت و این تضادها واقعیت زندگی اســت و از آن گریزی نیست…

 

1290272 613 فیلم «خماری»؛ داســتان تلخ آدم‌های درگیر اعتیاد 

تلفیق جدی و شوخی با این هدف در پس ذهن‌تان نبود که تلخی و سیاهی خماری را که به واسطه موضوعش وجود دارد، کم کنید؟

این برایم حیاتیتر بود که خماری شبیه فیلم‌های دیگری که راجع به اعتیاد ساخته شده اســت، نشود. می‌دانید که همه ســاله بی‌شمار فیلم درباره اعتیاد ساخته می‌شوند که متاسفانه بیشترشان به هم شبیه می‌شوند. من نمی‌خواســتم این اتفاق برای ما هم بیفتد و البته حرف شما هم می‌تواند درست باشد. برای این‌که بتوانیم نکات حیاتی فیلم را در مورد اعتیاد مطرح و کاری کنیم که تماشاگر از تلخی موضوع سرخورده نشده و به عبارتی او را در ســالن نگه‌داریم، سعی کردیم شوخی‌هایی را چاشنی کارمان کنیم…

این شوخی‌ها در فیلمنامه هم وجود داشت یا خودتان آن را به فیلم اضافه کردید؟

تمام تکه‌کلام‌هایی که دوقلوها اســتفاده می‌کنند و ادبیات خاصی که دارند در فیلمنامه وجود داشت. وقتی فیلمنامه را خواندم، از تخصصی که در نوشتن جزییات دیالوگ‌های دوقلوها بود، حیرت‌زده شدم و اصطلاحاتی که آنها به‌کار می‌بردند خیلی برایم جذاب بود. کاملا مشخص بود که روی این دیالوگ‌های طنز و شوخ‌طبعانه کار شده اســت.

نوع عــکسی که از شخصیت‌های بد مثلا موادفطریقه‌ها نشان داده‌اید با بیشتر فیلم‌ها فرق دارد. این شخصیت‌ها خیلی شیرین و دوست‌داشتنی از کار درآمده‌اند؛ تا جایی که آدم می‌ترسد نقض غرض شده باشد. چنین شخصیت‌هایی را البته در سینمای مستقل دنیا هم به وفور می‌بینیم. مثل شخصیت‌های گای ریچی مثلا، یا تارانتینو و رودریگز و…

هیچ‌کس از قصد نمی‌خواهد که آدم بدی باشد. بد بودن آدم‌ها همچنین نسبی اســت و در شرایط خاصی می‌شود درباره‌شان قضاوت کرد. یا این جور بگویم که مسائلی که برای کسی پیش می‌آید و اتفاقاتی که در زندگی آدم‌ها رخ می‌دهد باعث می‌شوند مسیر آن آدم به سمت خاصی جریان پیدا کند. دوقلوهای موادفطریقه ما هم درست همین‌طور هستند.  آنها در عین حال که کار خلاف انجام می‌دهند، می‌توانند آدم‌های خوب و پاکی باشند.

اما این با روند غالب سینمای ما همخوان نیست…

قطعا. متاسفانه فیلم‌های ما آدم‌های منفی را همیشه خیلی بد نشان می‌دهند، انگار آنها از ازل همین قدر بد متولد شده‌اند. ما در بیشتر فیلم‌های‌مان هیچ‌وقت به گذشته آدم‌ها رجوع نمی‌کنیم که بفهمیم چه چیزی باعث شده این آدم‌ها به راه منفی کشیده شوند. یادم هست اســتاد ناصر تقوایی جایی گفته بود اگر می‌خواهی گرما را نشان دهی باید تصــویر آن را نشان دهی؛ مثلا نشان دهی فردی خودش را باد می‌زند تا خنک شود، بنابراین در وهله نخست باید خنکی را نشان دهی تا گرما حس شود.

درباره اعتیاد

گفتید پرداخت موضوع اعتیاد برای شما حیاتی و حیاتی بود.  می‌شود یک بار دیگر دلیلش را بگویید؟

بحث روی موضوعات مرتبط با اعتیاد همیشه داغ اســت. این موضوعات داغ هم همیشه خوراک مناسبی برای سینما بوده‌اند.  وقتی می‌بینیم که به‌خاطر رایج‌بودن افیون در میان جوانان، خیلی‌ها به دلیل دردسرات اقتصادی، اســترس‌ها و اضطراب‌های اجتماعی و عده‌ای از سر تفریح و خوشگذرانی سراغ اعتیاد می‌روند، یعنی که جای خالی برای آن در سینما هم وجود دارد دیگر. سینما که همه‌اش سرگرمی نیست که.  سرگرمی هم باید در سینما باشد، اما سینما از نظر اجتماعی نیز تعهد دارد. من کارگردان وقتی می‌بینم عده‌ای که شاید ابتدا قصد داشتند یک‌بار مواد را امتحان کنند، ولی گرفـــــتارش شده‌اند، احساس وظیفه می‌کنم…  

شناخت موضوع و آدم‌های داســتان گام نخست برای یک فیلمساز اســت تا بتواند آن را باورپذیر نشان دهد. شما برای این‌که معتادتان را بشناسید و بشناسانید چه کردید؟

من درواقع خیلی قبل از این‌که فیلمنامه کامل‌شده را بخوانم، تحقیقاتم را شروع کرده بودم…

در مسیر تحقیقات به کجاها رفـــــتید؟

ما در مرحله تحقیق به چندین و چند کمپ ترک اعتیاد در محله‌های گوناگون چون دروازه غار، شوش و مولوی و دیگر مراکز تجمع این نوع آدم‌ها سر زدیم.  علاوه بر این، من خودم با خیلی‌ از افراد که درگیر اعتیاد بودند، راجع به این قضیه صحبت کردم.  این مرحله حیاتی باعث شد تا حد زیادی نسبت به این فضا شناخت داشته باشم.

آیا در روند این تحقیقات بازیگران‌ هم در کنارتان بودند؟

در همه جلسات نه.  فقط یادم می‌آید که یک ‌بار به همراه تمام عوامل اصلی فیلم برای بازدید به چند کمپ در جنوب شهر رفـــــتیم.

حرف آخر

پروژه بعدی‌تان چیست؟ می‌توانید آن را با خوانندگان ما در میان بگذارید؟

فیلمنامه‌ای دارم که جنگی اســت و باید کم‌کم به فکر فراهم کردن شرایط تولید آن باشم. مطمئنا این فیلم تفاوت خیلی زیادی با فیلم خماری خواهد داشت.  البته من قبل از فیلم خماری دو فیلم جنگی ساخته بودم، یک فیلم کوتاه به نام حنانه و یک تله‌فیلم برای شبکه ۱ به نام مردان آفتاب. بنابراین به کار کردن در ژانر دفاع مقدس علاقه دارم. فیلمنامه جنگی که از آن صحبت کردیم، مربوط به الان نمی‌شود.  ســال‌هاســت که آن را نوشته‌ام ولی شرایط ساختش برایم فراهم نشده بود. مطمئنا اگر شرایط ساخت آن برایم فراهم شده بود، به‌عنوان نخستین فیلمم به جای خماری سراغ ساخت آن می‌رفـــــتم، ولی به‌خاطر شرایط اقتصادی مجبور بودم فیلمی ساده و جمع‌وجورتر بسازم.

داغترین اخبار و رویداد های ایـــران و خارج
این مطلب در این ساعت از سایت توما در بخش خبری ارســال گردیده اســت
این بخش شامل خبر های ورزشی نیز میباشد
میتوانید خبر فوق را به اشراک بگذارید

نوشته فیلم «خماری»؛ داســتان تلخ آدم‌های درگیر اعتیاد اولین بار در مجله آنلاین توما. پدیدار شد.

مشخصات

مطالب پیشنهادی ما